(untitled) (Bulletin KNOB, 2021)
Klimaatverandering en verstedelijking hebben grote gevolgen voor het beheer en de bescherming van cultuurhistorische landschappen. Vooral in historische buitenplaatslandschappen – landschappen waarvan het karakter wordt bepaald door verschillende historische kastelen, buitenplaatsen (inclusief hun tuinen en parken) en landgoederen – vormt klimaatadaptatie een belangrijke opgave. Daarbij gaat het om de overvloed en het tekort aan water en de veranderingen in de vegetatie als gevolg van de temperatuurstijging. Tegelijkertijd neemt door de toenemende verstedelijking en de daarmee samenhangende recreatiebehoeften de druk toe. Ook hebben deze landschappen te maken met ruimtelijke versnippering als gevolg van verstedelijking, verandering van eigenaar, verandering van functie enzovoort. Dergelijke opgaven vragen om een toekomstgerichte ontwerpbenadering waarbij zorgvuldig met historisch waardevolle landschappelijke karakteristieken wordt omgesprongen. Het gaat om het waarborgen van de ruimtelijke kwaliteit van buitenplaatslandschappen, waarbij een nieuwe balans moet worden gevonden tussen de gebruikswaarde (economische benutting), belevingswaarde (identiteit en herkenbaarheid) en toekomstwaarde (ecologische duurzaamheid). Tegelijkertijd vraagt de complexiteit van de opgaven om een regionaal perspectief om de samenhang en de systemische relaties tussen de buitenplaatsen te begrijpen en een gemeenschappelijke basis voor samenwerking te vinden. Deze bijdrage introduceert een op het landschap gebaseerde regionale ontwerpbenadering voor het begrijpen en ontwerpen van toekomstbestendige buitenplaatslandschappen. Er wordt een behoud-door-ontwikkelingsbenadering uitgewerkt die ruimtelijke ontwikkeling met historische landschapsstructuren als basis neemt in een proces van betekenisvolle betrokkenheid van belanghebbenden. In dit proces draait het om samenwerking en co-creatie met eigenaren, experts, beleidsmedewerkers en anderen. Ontwerpend onderzoek wordt ingezet als een methode om complexe ruimtelijke opgaven waarvoor de buitenplaatslandschappen staan integraal en creatief te benaderen. Ruimtelijk ontwerp op alle schaalniveaus is daarbij een middel om ontwikkelingsstrategieën en principes te ontdekken voor context-specifieke landschapsvorming. Maar ook om mogelijke oplossingen in beeld te brengen die kunnen bijdragen aan bescherming en ontwikkeling van historische buitenplaatslandschappen. Het gaat hier dus niet om het tegengaan van veranderingen of het op slot zetten van het bestaande landschap, maar om het creëren van nieuwe landschapskwaliteiten door goede vormgeving van nieuwe ontwikkelingen. Dit valt samen met een proces van betekenisvolle participatie van belanghebbenden om gezamenlijk afwegingen te maken, samen te leren en gezamenlijk oplossingen te bedenken. Door de combinatie van inhoud, betrokkenheid en proces wordt de op het landschap gebaseerde regionale ontwerpbenadering een krachtige werkwijze om de veerkracht en het aanpassingsvermogen van het buitenplaatsenlandschap te vergroten en dit landschap toekomstbestendig te maken.